Một bộ bản vẽ nhà ở cơ bản có ba loại hình chính: mặt bằng (cắt ngang ngôi nhà ở độ cao khoảng ngang bụng đến ngang ngực rồi nhìn từ trên xuống), mặt đứng (nhìn thẳng vào từng mặt ngoài của nhà) và mặt cắt (cắt dọc hoặc ngang ngôi nhà để thấy chiều cao tầng, cầu thang, sàn, mái). Đọc được ba loại này, chủ nhà hình dung được căn nhà trước khi đổ móng và nói chuyện được với kiến trúc sư, thợ xây.
Nhiều gia đình Việt Nam chỉ nhìn bản vẽ phối cảnh màu rồi gật đầu, đến khi nhà xây xong mới thấy phòng chật, cầu thang dốc, cửa sổ thấp. Bài này hướng dẫn đọc bản vẽ nhà theo cách một người không học kỹ thuật có thể làm được, kèm những ký hiệu hay gặp.
Bộ bản vẽ gồm những gì
| Bản vẽ | Cho biết | Câu hỏi chủ nhà nên tự đặt |
|---|---|---|
| Mặt bằng các tầng | Phòng ở đâu, rộng bao nhiêu, cửa mở hướng nào, đồ đạc đặt ra sao | Đi từ cửa chính vào bếp thế nào? Giường kê có vướng cửa không? |
| Mặt đứng | Hình dáng ngoài nhà, vị trí cửa sổ, ban công, vật liệu, màu | Mặt tiền có hợp ý không? Cửa sổ đủ to để đón sáng? |
| Mặt cắt | Chiều cao từng tầng, cầu thang, độ dày sàn, mái, chênh cốt | Trần cao bao nhiêu? Cầu thang có dốc quá không? |
| Phối cảnh | Hình ảnh ba chiều minh hoạ | Chỉ để cảm nhận, không đo được |
| Bản vẽ kết cấu, điện, nước | Móng, cột, dầm, đường dây, đường ống | Ổ cắm đặt ở đâu? Ống thoát đi qua phòng nào? |
Mặt bằng: nhìn từ trên xuống một ngôi nhà bị cắt ngang
Mặt bằng không phải nhìn mái nhà từ trên xuống. Hình dung cắt ngang ngôi nhà bằng một mặt phẳng nằm ngang ở độ cao khoảng 1 – 1,5 mét, nhấc phần trên đi, rồi nhìn xuống. Ta thấy tường bị cắt (vẽ đậm), cửa, cửa sổ, cầu thang, thiết bị vệ sinh, đồ đạc.
Ký hiệu hay gặp trên mặt bằng
- Tường: hai nét song song đậm, thường tô đặc hoặc gạch. Tường dày 200 mm (tường 20) hay 100 mm (tường 10) nhìn độ dày là biết.
- Cửa đi: một đoạn mỏng là cánh cửa, kèm một cung phần tư đường tròn chỉ đường quét khi mở. Nhìn cung là biết cửa mở vào hay ra, về phía nào.
- Cửa sổ: ba hoặc bốn nét mảnh song song cắt ngang tường.
- Cầu thang: các vạch song song là bậc, có mũi tên ghi "lên" hoặc "xuống". Đường gãy chéo ở giữa cho biết phần cầu thang bị mặt phẳng cắt cắt qua.
- Đường trục: các đường chấm gạch có vòng tròn ghi số (1, 2, 3…) và chữ (A, B, C…) ở đầu, là lưới trục định vị cột và tường.
- Cao độ: ký hiệu tam giác nhỏ kèm số như ±0.000 (cốt sàn tầng một), +3.600 (sàn tầng hai cao 3,6 m so với mốc), −0.150 (sân thấp hơn 15 cm).
Đọc kích thước
Bản vẽ kiến trúc ở Việt Nam thường ghi kích thước bằng milimét, không ghi đơn vị. Số 3600 nghĩa là 3,6 mét. Thường có ba lớp đường kích thước bên ngoài: lớp trong cùng là từng đoạn tường, cửa; lớp giữa là khoảng cách giữa các trục; lớp ngoài cùng là tổng chiều dài.
Mẹo hình dung: so với đồ vật quen. Giường đôi khoảng 1600 × 2000 mm. Lối đi thoải mái cần ít nhất 800 – 900 mm. Một chiếc xe máy dài khoảng 1800 – 1900 mm. Đặt những vật này vào mặt bằng trong đầu là thấy phòng rộng hay chật.
Mặt đứng: bộ mặt ngôi nhà
Mặt đứng là hình chiếu thẳng góc của từng mặt ngoài: mặt đứng chính (mặt tiền), mặt đứng bên, mặt đứng sau. Mặt đứng thường ghi tên theo trục, ví dụ "Mặt đứng trục 1–5" hay "Mặt đứng trục A–D".
- Thấy được chiều cao tổng của nhà, cao độ từng tầng, độ dốc mái.
- Thấy vị trí và kích thước cửa sổ, ban công, lan can, mái che.
- Ghi chú vật liệu hoàn thiện: sơn màu gì, ốp đá ở đâu, lam che nắng.
Lưu ý: mặt đứng không có phối cảnh, nên ban công nhô ra một mét trông như vẽ dán lên tường. Phải xem thêm mặt bằng và mặt cắt mới biết nó nhô bao nhiêu.
Mặt cắt: lát dọc qua ngôi nhà
Mặt cắt là hình cắt theo phương đứng, thường đi qua cầu thang và những chỗ có chênh cao để thể hiện được nhiều thông tin nhất. Vị trí mặt phẳng cắt được vẽ trên mặt bằng bằng nét gạch chấm có ký hiệu như 1–1, A–A.
Những điều mặt cắt trả lời
- Chiều cao tầng (từ sàn tầng này tới sàn tầng trên) và chiều cao thông thuỷ (từ mặt sàn tới đáy trần hoặc dầm). Nhà phố thường có tầng cao khoảng 3,3 – 3,6 m, nhưng dưới dầm có thể chỉ còn khoảng 2,7 – 3 m.
- Cầu thang: số bậc, chiều cao và chiều rộng mỗi bậc, khoảng trống trên đầu khi đi lên.
- Sàn, mái, móng: độ dày, vật liệu, lớp chống thấm.
- Chênh cốt: sân thấp hơn nhà bao nhiêu, nhà vệ sinh hạ cốt bao nhiêu để chống tràn.
Kiểm tra cầu thang cho đỡ mỏi chân
Một công thức kinh nghiệm được nhiều sách kiến trúc dùng: 2 × chiều cao bậc + chiều rộng mặt bậc ≈ 600 – 640 mm, tương ứng bước chân người lớn. Bậc cao khoảng 150 – 175 mm, rộng khoảng 250 – 300 mm là dễ đi. Bậc cao trên 190 mm thường là dốc với người già và trẻ nhỏ.
Ghép ba bản vẽ thành ngôi nhà trong đầu
- Bắt đầu từ mặt bằng tầng một. Đặt mình đứng ở cửa chính, "đi" một vòng qua các phòng, đọc kích thước.
- Tìm vị trí mặt cắt trên mặt bằng, rồi mở bản vẽ mặt cắt tương ứng. Xác định mình đang nhìn theo hướng nào.
- Lên tầng bằng cầu thang: đối chiếu cầu thang trên mặt bằng tầng một, mặt cắt và mặt bằng tầng hai. Ba hình phải khớp nhau.
- Ra ngoài nhìn mặt đứng: mỗi cửa sổ trên mặt đứng phải ứng với một cửa sổ trên mặt bằng.
- Cuối cùng mới xem phối cảnh để so với hình đã dựng trong đầu.
Góc nhìn hôm nay: luyện đọc với chính căn nhà mình
- Đo căn phòng đang ở bằng thước dây, vẽ mặt bằng tỉ lệ 1:50 trên giấy kẻ ô (1 cm trên giấy = 50 cm thật). Vẽ cả cửa và đường quét cánh cửa.
- Cắt các mảnh giấy theo kích thước đồ đạc cùng tỉ lệ, xếp thử các cách bố trí trước khi khiêng đồ thật.
- Khi xây sửa nhà, đề nghị kiến trúc sư giải thích mặt cắt qua cầu thang và nhà vệ sinh. Đây là hai chỗ hay phát sinh vấn đề nhất.
- Hồ sơ xin phép xây dựng nhà ở riêng lẻ thường gồm mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt và bản vẽ móng. Chi tiết yêu cầu nên hỏi trực tiếp cơ quan cấp phép ở xã, phường nơi xây nhà.
Câu hỏi thường gặp
Mặt bằng trong bản vẽ nhà là gì?
Là hình cắt ngang ngôi nhà ở độ cao khoảng 1 đến 1,5 mét rồi nhìn từ trên xuống. Nó cho thấy vị trí tường, phòng, cửa, cầu thang, thiết bị và đồ đạc, kèm kích thước từng phần.
Mặt đứng và mặt cắt khác nhau thế nào?
Mặt đứng là hình nhìn thẳng vào mặt ngoài của nhà, cho thấy hình dáng, cửa sổ, vật liệu. Mặt cắt là hình cắt dọc hoặc ngang qua nhà, cho thấy chiều cao tầng, cầu thang, sàn, mái bên trong.
Kích thước trên bản vẽ nhà tính bằng đơn vị gì?
Bản vẽ kiến trúc ở Việt Nam thường ghi kích thước bằng milimét và không ghi đơn vị, ví dụ 3600 là 3,6 mét. Cao độ thường ghi bằng mét, như +3.600.
Ký hiệu cửa trên mặt bằng đọc thế nào?
Cửa đi vẽ bằng một đoạn mỏng là cánh cửa kèm một cung phần tư đường tròn thể hiện đường quét khi mở. Nhìn cung là biết cửa mở vào hay ra và mở về phía nào.
Cầu thang thế nào là dễ đi?
Theo công thức kinh nghiệm, hai lần chiều cao bậc cộng chiều rộng mặt bậc khoảng 600 đến 640 mm. Bậc cao khoảng 150 đến 175 mm và rộng 250 đến 300 mm thường dễ đi với mọi lứa tuổi.